ที่ปรึกษาด้านการอนุรักษ์พลังงาน คือใคร ?
บริษัทที่ปรึกษาด้านการอนุรักษ์พลังงาน เกิดจากการยื่นขอจดทะเบียนกับกรมพัฒนาและส่งเสริมพลังงาน เมื่อประมาณ 3 ปีที่ผ่านมา (เพิ่งเปิดรอบเดียว) โดยกำหนดว่าผู้ที่จะจดทะเบียนได้ ต้องมีบุคลากร ประกอบด้วย ผู้ชำนาญการ และเจ้าหน้าที่ประจำทางเทคนิค และทางการลงทุน ที่มีคุณวุฒิและ ผลงานตามที่กำหนดไว้ นอกจากนี้ต้องมีเครื่องมือตรวจวัด ครบตามรายการของกรมพัฒนา ใครที่เข้าเงื่อนไขนี้ก็จะได้รับ ใบอนุญาตกันไปถ้วนหน้า ปัจจุบันมีทั้งสิ้น 47 ราย

โดยบริษัทเหล่านี้บ้างก็เป็น บริษัทที่แตกสาขาออกมาจาก บริษัทที่รับออกแบบเครื่องกล-ไฟฟ้า ซึ่งมีบุคลากรเข้าข่ายอยู่แล้วบ้าง บ้างก็เป็นบริษัทที่ตั้งขึ้น เพื่อทำเรื่องพลังงานอย่างเดียวบ้าง สถาบันการศึกษาบ้าง บริษัทขายเครื่องมือวัดบ้าง หน่วยงานอิสระบ้าง หรือไม่ก็เป็นโรงงานขนาดใหญ ่ที่มาจดทะเบียนไว้เองบ้าง RCs มีหน้าที่ทำการตรวจวัด การใช้พลังงาน ทำรายงานเสนอแนะ การปรับปรุง พร้อมการวิเคราะห์การลงทุนให้กับโรงงาน และยื่นต่อกรมพัฒนาฯ ตลอดจนให้คำแนะนำต่างๆ เช่น การกรอกแบบฟอร์ม หลายแห่งก็ช่วยจัดทำ บพร.2 ให้กับโรงงาน ฯลฯ เหล่านี้ขึ้นอยู่กับการตกลงกัน

ปัจจุบัน RCs เมื่อทำการศึกษาแล้วเสร็จ และรายงานได้รับการอนุมัติ ก็จบงาน ถ้าเราเปรียบเทียบกับการว่าจ้างออกแบบตึก เมื่อส่งแบบเรียบร้อย สถาปนิกยังไปไม่ได้ ต้องเป็นที่ปรึกษาในตอนก่อสร้างให้คำแนะนำ ช่วยเลือกสเปค จนกระทั่งงานก่อสร้างแล้วเสร็จ จริงๆ ก็จะได้เงินครบแล้วแยกย้ายกันไป แต่ตรงนี้ยังทำไม่ได้เพราะค่าจ้างของ RCs ยังไม่ครอบคลุมงานตรงนี้ ไม่มีเงินสนับสนุน ไม่มีการกำหนดความรับผิดชอบของ RCs ต่อผลประหยัดที่เกิดขึ้น ถ้าต่อไปมีบริษัท RCs ที่กล้าเก็บค่าที่ปรึกษาแพงๆ แต่รับรองผลถ้ามีการปรับปรุงตามสเปคของเขา ถ้าทำไม่ได้ก็ถูกริบเงิน หรือปรับไป อย่างนี้ได้ก็คงจะดี เราเชียร์เต็มที่

ทำไมต้องเลือก RCs ? ไม่เลือกไม่ได้หรือ?
กรมพัฒนาฯ คัดเลือกมาแล้วนี่ RCs เป็นหน่วยที่มีความสำคัญมากที่สุด หน่วยหนึ่งในการอนุรักษ์พลังงานตาม พรบ. ท่านจะประหยัดได้จริงหรือไม่ ประหยัดได้มากหรือน้อย จะได้ผลประหยัดหรือ รายงานเล่มหนา RCs มีส่วนอย่างมาก จริงอยู่ว่ากรมพัฒนาฯ ได้คัดเลือก RCs ให้เราแล้วชั้นหนึ่ง ในตอนมาขึ้นทะเบียน แต่จนถึงปัจจุบันยังไม่ปรากฎว่ามี RCs รายใดถูกระงับใบอนุญาต ACs เองก็สามารถช่วยตรวจสอบงานของ RC อีกชั้นหนึ่ง แต่การตรวจสอบทำที่ปลายเหตุ เป็นการกรองสุดท้าย และอาจไม่ได้เห็นหน้างาน ดังนั้นถ้า RCs มีคุณภาพ เราจะทั้งปฏิบัติถูกต้องตามกฎหมาย และได้ผลจริงกับโรงงาน เงินของชาติถูกใช้อย่างเกิดมรรคผล RCs ที่ดีเป็นอย่างไร ?

RCs ที่ดีจะมีบุคลากรที่มีประสบการณ์ มีความรู้ มาร่วมในการตรวจวัดและประเมินศักยภาพด้วย RCs ที่ดีมีเป้าหมายที่การประหยัด ได้จริง จะดูแง่มุมต่างๆ ที่เป็นไปได้ และศึกษาด้วยว่า ข้อเสนอนั้นปฏิบัติได้จริงหรือไม่ RCs ที่ดีจะทำงานได้ตามเวลาที่ตกลงกัน ให้บริการที่ดี ให้ความช่วยเหลือ หรือให้คำแนะนำกับโรงงาน แม้บางครั้งไม่อยู่ในสัญญา RCs ที่ไม่ดีเป็นอย่างไร?

RCs ที่แย่จะมุ่งผลประโยชน์ทางธุรกิจ เน้นที่จำนวนทำรายงานผ่านๆ ไปให้ได้ตามขั้นต่ำที่กฏหมายกำหนด ใช้เจ้าหน้าที่ที่ขาดความรู้ และประสบการณ์ในการตรวจวัดและประเมิน เคยมีกรณีที่ RCs เก็บข้อมูลผิด เสนอให้เปลี่ยนเครื่องปรับอากาศเครื่องใหม่ เจ้าของโวยวาย หรือวิเคราะห์มาตรการเพียงผ่านๆ ไม่ดูความเป็นไปได้ ความเหมาะสม หรือกระทั่งความปลอดภัย ได้เคยพบรายงานที่เสนอให้ขนานหม้อแปลง 2 ลูกเข้าด้วยกัน เพื่อแบ่งโหลด และประสิทธิภาพจะดีขึ้น ซึ่งผิดหลักวิชาและความปลอดภัยอย่างไม่น่าให้อภัย (1) RCs บางรายจะอาศัยโรงงาน เป็นใบผ่านไปรับเงินจากภาครัฐ จะไม่สนใจเนื้องาน ไม่ไปดูโรงงานไม่ขอข้อมูล ก็เสนอราคาได้ กำหนดราคาเท่าหรือ ต่ำกว่าเงินที่จะได้รับการสนับสนุน ปัจจุบันมีถึงกับประกาศว่าโรงงานไม่ต้องเสียค่าใช้จ่ายใดๆ ไม่ว่าจะตรวจวัดเบื้องต้น และโดยละเอียด (พรบ. กำหนดให้เงินสนับสนุนการตรวจวัดโดยละเอียด 50%) สัจธรรมข้อหนึ่งก็คือ ไม่มีของดีราคาถูกผิดปกติ สุดท้ายแล้วท่านจะไม่ได้ประโยชน์อะไรอาจประหยัดเงินค่าจ้างที่ปรึกษาได้เล็กน้อย ไม่เกิดผลในการอนุรักษ์พลังงาน แต่เป็นช่องทางให้ RCs ที่ไม่ดีได้รับเงินสนับสนุนจากภาครัฐ (ภาษีของพวกเรา)

แล้วควรจะเลือก RCs ได้อย่างไรบ้าง ?
1. สอบถามจากพรรคพวก ท่านอาจสอบถามจากเพื่อนฝูงที่อยู่ในโรงงานอื่น หรือในนิคมอุตสาห กรรมเดียวกัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งโรงงานขนาดใหญ ่ที่ผ่านขั้นตอนต่างๆ ไปแล้ว จะโทรเข้าไปถามก็น่าจะได้ ผู้บริโภคต้องช่วยคุ้มครองผู้บริโภคด้วยกันเอง ACs ของท่านก็เป็นเองก็อาจจะให้รายชื่อ RCs ที่พอใช้ได้แก่ท่านได้กว้างๆ
2. เชิญ RCs ที่มีชื่อไม่เสียหาย เข้ามาพูดคุย และเสนอราคาประมาณ 4-5 ราย ดูท่าทีขอประวัติผล งานในอดีต ข้อมูลบุคลากรที่จะเข้ามาปฏิบัติงานจริง ข้อเสนอแนะเบื้องต้น ดูว่าแต่ละ RCs มองเห็นโอกาสในการอนุรักษ์พลังงาน แตกต่างกันอย่างไร มีเทคโนโลยี มาตรการอะไรน่าสนใจบ้าง

- รายที่เสนอราคาโดยไม่ดูหน้างาน ไม่ขอข้อมูลประกอบ ไม่ถาม ควรตัดทิ้งไปได้ เพราะพวกนี้ไม่สนใจว่าเนื้องานมากหรือน้อย
- จำนวนโรงงานควบคุมมีมากว่า RCs มาก ดังนั้น RCs แต่ละรายมักมีงานล้นมือ บาง รายมีงานอยู่ล่วงหน้า 1-2 ปี เพื่อให้งานทันเวลา มีรายงานออกได้ RCs บางรายใช้วิธีจ้างมือปืน รับช่วงงาน ปัญหาคือ RCs เหล่านี้ควบคุมคุณภาพของทีมที่รับช่วงงานอย่างไร
- รายงานเบื้องต้นโดยทั่วไปใช้เวลาไม่น้อยกว่า 1 เดือน รายงานโดยละเอียดก็จะนานกว่า นี้ อีกมากขึ้นอยู่กับขนาดโรงงาน ดังนั้นเมื่อถูกโรงงานเร่งรัดมากๆ RCs อาจจะเข้าตรวจวัดก่อนเพื่อให้ลูกค้าพอใจ แล้วเก็บข้อมูลไว้วิเคราะห์อีกหลายๆ เดือนต่อมา ดังนั้นต้องดูโหลดงานของ RCs ที่เข้าเสนอราคาด้วย
- การศึกษาเบื้องต้น และโดยละเอียดมีความสัมพันธ์กัน การศึกษาเบื้องต้นควรจะเป็น การดูศักยภาพคร่าวๆ เพื่อกรองวิธีการที่คุ้มทุนเร็วและน่าทำก่อน การศึกษาโดยละเอียดจะวิเคราะห์ในมาตรการที่ต้องลงทุนมาก ดังนั้นถ้าใช้ RCs เดียวกัน ทีมงานเดียวกัน ก็จะดีมีความต่อเนื่อง ดังนั้นควรจะดูไว้ยาวๆ
- RCs ที่มีสำนักงานอยู่ต่างจังหวัด หรือห่างไกลจากโรงงานของท่านมาก ต้องคำนึงถึง ความสะดวกในการประสานงาน และติดต่อ
- RCs ที่มีขนาดเล็กมากเกินไป อาจมีปัญหาด้านการเงินได้ เพราะธุรกิจ RCs รับเงินจาก ราชการ จำเป็นต้องมีสายป่านยาวมาก จึงจะอยู่ได้ จริงอยู่ที่ว่ามี RCs ขนาดใหญ่หลายแห่งที่มีคุณภาพแย่กว่า RCs ขนาดเล็ก แต่ท่านก็ไม่ควรว่าจ้าง RCs ที่มีขนาดเล็กมากๆ ถ้า RCs เหล่านี้มีปัญหาด้านการเงิน อาจเลิกกิจการหรือ เปลี่ยนนโยบายไปทำอย่างอื่น ก่อนที่โครงการจะแล้วเสร็จได้ การเปลี่ยนงานของบุคลากรจะกระทบต่อการทำงาน ค่อนข้างมาก การแวะไปเยี่ยม RCs ที่สำนักงาน ถ้ามีโอกาสก็น่าทำ

การทำงานกับ RCs ?
1. ก่อนทำสัญญาต้องตกลงกันให้ชัดเจนก่อน ในเรื่องขอบเขตงาน บุคคลที่จะเข้ามาปฏิบัติงานเงื่อน ไขการชำระเงิน เวลาที่จะทำงานแล้วเสร็จ โดยทั่วไป RC มักจะเตรียมสัญญามาให้โรงงาน
    ขอบเขตงาน ควรจะรวมการนำเสนอ หรือกึ่งๆ ฝึกอบรมให้โรงงานด้วย กล่าวคือ เมื่อการ ศึกษาแล้วเสร็จ RCs ควรจะได้นำเสนอข้อมูลข้อเสนอแนะให้ทั้งผู้บริหารและเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้อง กับการใช้พลังงาน เป็นการถ่ายทอดเทคโนโลยีด้วย ไม่ใช่แค่นำส่งรายงานแล้วโรงงานนำเก็บเข้าตู้ ไม่มีใครสนใจอีกต่อไป ถ้าโรงงานมีจุดที่สนใจจะศึกษาอยู่แล้ว ก็ควรกำหนดให้ RCs ต้อง วิเคราะห์ให้ด้วย รวมไว้ในขอบเขตงาน
    ค่าจ้าง ในท้องตลาด RCs มีการแข่งขันกันสูงมาก เพื่อจูงใจลูกค้า RCs จึงมักเสนอราคาเท่า กับเงินที่ได้รับการสนับสนุน เงินจำนวนนี้น้อยมากเมื่อเทียบกับต้นทุนของ RC โรงงานขนาดใหญ่ และซับซ้อนจะไม่คุ้มที่ RCs จะรับทำได้ ดังนั้นถ้าท่านต้องการ RCs ที่ดีตามที่ได้กล่าวถึงนั้น ไม่ อยากให้มองที่ตัวเงินที่โรงงานต้องออกเพิ่ม ให้มองถึงสิ่งที่โรงงานที่ได้รับจากการปรับปรุง
   การชำระเงิน วิธีที่สะดวกที่สุด ก็คือการโอนสิทธิ์ให้ RCs ไปรับเงินจากกรมโดยตรง เมื่อ รายงานได้รับการอนุมัติ เงินส่วนเพิ่มที่โรงงานต้องออกเอง อาจแบ่งจ่ายเป็นงวดๆ เช่นเมื่อ ตรวจ วัดแล้วเสร็จ เมื่อส่งงาน และเมื่อได้รับการอนุมัติ
2. มอบหมายให้ RCs ศึกษามาตรการที่เราสนใจแล้วคิดว่าน่าทำ เนื่องจากท่านอยู่ในโรงงานย่อมมี ข้อมูลที่มากกว่า RCs ที่เข้ามาปฎิบัติงานไม่กี่วัน ท่านอาจจะมีข่าวสารจากผู้ผลิตเครื่องจักร หรือคู่ แข่งในอุตสาหกรรมของท่าน ท่านอาจใช้ความพร้อมของ RCs ในเรื่องเครื่องมือวัดราคาแพงและผู้เชี่ยวชาญ ตรงนี้ให้ RCs ดูให้เป็นพิเศษได้ โดยคุยกันตั้งแต่ในข้อ 1
3. การประสานงานและให้ความไว้วางใจซึ่งกันและกัน RCs กำลังเข้ามาทำงานให้ท่าน ดังนั้นถ้า RCs ที่ดีได้ข้อมูลที่ถูกต้อง (ส่วนหนึ่ง RCs ต้องตรวจวัดเอง บางส่วนต้องสอบถามจากท่าน) โรง งานจะได้รับประโยชน์มากที่สุด แต่ถ้าความร่วมมือไม่ดี ล่าช้างานที่เราจะได้ก็ไม่ดี ไม่ถูกต้องไป ด้วย บุคลากรที่จะให้ข้อมูลจริงๆ ต้องจัดคนให้เหมาะสม
4. การตรวจสอบ RCs เป็นคู่สัญญาของโรงงาน ปฏิบัติงานให้โรงงาน ดังนั้นโรงงานจำเป็นต้อง ตรวจสอบข้อมูลของ RCs ด้วยว่าถูกต้อง และข้อเสนอเป็นไปได้ การตรวจสอบของ ACs จะทำได้ ระดับหนึ่งเท่านั้น

สรุป การเลือก RCs ทีดีเป็นจุดเริ่มต้นที่สำคัญมากที่สุดอย่างหนึ่งในการอนุรักษ์พลังงานของท่าน การสอบถามจากโรงงานอื่นๆ และACs การให้ RCs นำเสนอข้อมูล และเสนอราคาก็เป็นวิธีหนึ่งที่อาจจะใช้ประกอบ การคัดเลือกได้ ขอบเขตงาน และเงื่อนไขที่ชัดเจนก่อนทำสัญญา การประสานงานที่ดี การตรวจสอบข้อมูลของ RCs จะช่วยให้การทำงานบรรลุผลตามที่ต้องการได้ เพื่อให้ข้อมูลกับท่าน เราจำเป็นต้องกล่าวถึงข้อเสียต่างๆ ของ RCs ที่ไม่มีคุณภาพ แต่มิได้หมายความว่า RCs ส่วนใหญ่คุณภาพไม่ดี ท่านจะประสบปัญหาแน่ ส่วนที่ดีและส่วนที่ไม่ดี มีอยู่ในทุกสังคมและทุกธุรกิจ เราเพียงต้องการชี้ให้เห็นส่วนไม่ดี และต้องการให้หลีกเลี่ยงเท่านั้น